BİRİNCİ BÖLÜM · Genel Hükümler
Madde 5 — Eşit davranma ilkesi
İşveren işçileri arasında dil, ırk, cinsiyet, din, siyasi düşünce gibi sebeplerle ayrım yapamaz; eşit işe eşit ücret zorunludur.
Sade Açıklama
İş ilişkisi süresince işveren çalışanlar arasında temel niteliklere dayalı ayrımcılık yapamaz. Yarı zamanlı çalışanı tam zamanlıdan, belirli süreliyi belirsiz süreliden esaslı bir sebep olmadan farklı tutamaz. Cinsiyet veya gebelik nedeniyle iş sözleşmesi yapılması, koşulların belirlenmesi, fesih veya ücret farkı uygulamak yasaktır.
Aynı veya eşit değerde iş için cinsiyete göre daha düşük ücret kararlaştırılamaz. Cinsiyet nedeniyle uygulanan koruyucu hükümler (örn. gebelik izinleri) düşük ücret gerekçesi olamaz.
Ayrımcılığa uğradığını ispat eden işçi, dört aya kadarki ücreti tutarında tazminat ve mahrum kaldığı haklarını talep edebilir. İspat yükü işverende: "ben ayrım yapmadım" demek için işveren somut sebep göstermek zorunda. İşçinin işe iade ve fark ücret alacakları saklıdır.
Günlük Hayattan Örnekler
- Aynı pozisyondaki iki yazılım mühendisinden kadın olana erkekten daha az maaş veriliyorsa, bu eşit davranma ilkesinin ihlalidir; işçi 4 aya kadar ücret tutarında tazminat talep edebilir.
- Yarı zamanlı çalışan kasiyere "tam zamanlılarınki kadar bayram ikramiyesi alamazsın" denemez — esaslı bir sebep gösterilmedikçe bu ayrımcılıktır.
Orijinal Yasal Metin
(Ek: 6/2/2014-6518/57 md.) İş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılamaz. İşveren, esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmî süreli çalışan işçiye, belirsiz süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamaz. İşveren, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, bir işçiye, iş sözleşmesinin yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde, cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamaz. Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz. İşçinin cinsiyeti nedeniyle özel koruyucu hükümlerin uygulanması, daha düşük bir ücretin uygulanmasını haklı kılmaz. İş ilişkisinde veya sona ermesinde yukarıdaki fıkra hükümlerine aykırı davranıldığında işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir. 2821 sayılı Sendikalar Kanununun 31 inci maddesi hükümleri saklıdır. 20 nci madde hükümleri saklı kalmak üzere işverenin yukarıdaki fıkra hükümlerine aykırı davrandığını işçi ispat etmekle yükümlüdür. Ancak, işçi bir ihlalin varlığı ihtimalini güçlü bir biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren böyle bir ihlalin mevcut olmadığını ispat etmekle yükümlü olur.